Eikenprocessierups

Tot 1987 kwam de rups in Nederland sporadisch voor, met name in de provincies Noord Brabant en Limburg. Vanaf begin negentiger jaren heeft hij zich verder verspreid. Tegenwoordig komt de rups in vrijwel heel Nederland voor, bijna altijd op inlandse eikenbomen. Daarnaast kan hij ook op beuken, berken, Amerikaanse eiken en moeraseiken zitten.

De rups ontwikkelt vanaf half mei sterk irriterende brandharen. Deze zijn ongeveer 0,2 tot 0,3 millimeter lang en met het blote oog niet waarneembaar. Eén rups heeft in totaal zo’n 600.000 tot 700.000 van deze haren, die gemakkelijk in de huid, ogen en luchtwegen van mensen dringen. De brandharen bevatten een giftig eiwit (thaumetopoeine) waarop ons lichaam heftig kan reageren. Van half mei tot eind september bezorgt de rups de meeste overlast. In de natuur blijven de haren vijf tot zeven jaar actief. Dat wil zeggen dat oude nesten of resten van rupsen nog lang voor overlast kunnen zorgen. 

De haartjes worden verspreid door

• de wind (tot wel 100 meter)
• langsrijdend verkeer
• het wegbranden of wegzuigen van de rupsen
• kleding waar de brandharen aan kleven

Om klachten te krijgen, hoeft er dus geen rechtstreekse contact met de rups te zijn. Als u wrijft of krabt verspreiden de haartjes zich weer naar andere delen van het lichaam.

Na contact met de brandharen kunnen er verschillende gezondheidsklachten ontstaan, die veel overeenkomsten hebben met een allergische reactie: hevige jeuk, irritatie van de huid en irritatie aan de ogen (het oogwit kleurt rood) of de luchtwegen. In een enkel geval kan iemand bewusteloos raken, zoals bij een wespensteek. Reacties kunnen per persoon sterk verschillen. Wie vaker met de brandharen in contact komt, kan een sterkere reactie vertonen.

• Voorkom verspreiding van de brandharen over het lichaam. Krab of wrijf niet, maar was de huid goed met water en spoel de ogen met (lauw) water. In het beginstadium kunt u de aangedane huid met plakband ‘strippen’ om de overtollige microscopische brandhaartjes snel te verwijderen.
• Over het algemeen verdwijnen de klachten binnen een paar dagen tot weken vanzelf. Bij hevige jeuk kunnen anti-jeukmiddelen verlichting geven: mentholpoeder, een zachte crème met menthol of een gel met Aloë Vera.
• Zijn de klachten ernstig, nemen ze niet af of er dreigt er een allergische shock (zoals bij overgevoeligheid voor wespensteken) dan kan de huisarts met medicijnen hulp bieden. 

• Draag bij voorkeur een wegwerpoverall met capuchon.
• Draag een volgelaatsmasker met FFP2 filter.
• Draag handschoenen en tape de mouwen dicht.

N.B.: Denk ook aan een veilige wegafzetting omdat het meestal gaat om laanbomen.

De brandharen zijn moeilijk uit kleding te verwijderen. Gebruik daarom bij voorkeur steeds een nieuwe wegwerpoverall met capuchon. Wanneer u niet met een wegwerpoverall werkt, dient de kleding grondig gereinigd te worden:

• Was met gebruik van een totaal wasmiddel bij een temperatuur van minimaal 60°C.
• Was op een standaard programma (geen verkort wasprogramma) met centrifugeren.
• Het gebruik van een wasdroger wordt aangeraden.

Brandharen kunnen op gazons, gras en akkers terechtkomen, waar ze lang kunnen overleven. Zowel tijdens het maaien van met brandharen besmette grasvelden als ook bij het opruimen van het gemaaide gras kunnen brandharen voor problemen zorgen.

Ja, ook voor koeien en paarden geldt dat voorkomen moet worden dat zij aan de nesten kunnen zitten of deze in hun bek kunnen nemen. Paarden lijken gevoeliger voor de eikenprocessierups dan andere dieren. Daarnaast kunnen klachten optreden als bijvoorbeeld vee graast onder aangetaste eikenbomen of als gras, afkomstig uit de directe nabijheid van aangetaste eiken, als veevoer wordt gebruikt. In aangetaste eikenlanen wordt aangeraden binnen 10-15 meter rond de bomen geen vee te laten grazen.

• Ga na of u in een risicogebied aan het werk bent via www.natuurkalender.nl of de regionale GGD.
• Wees extra alert bij het werken in (en om) eikenbomen
• Let op de signalen van de aanwezigheid van eikenprocessierupsen: de aanwezigheid van nesten (spinsel van haren, vervellingshuid en uitwerpselen); eipakketten; rupsen die in een processie over een eikenboom kruipen; kaalgevreten eikenbomen
• Als is vastgesteld dat het om de eikenprocessierups gaat: waarschuw de beheerder van de boom en staak de werkzaamheden totdat de rupsen en brandharen zijn verwijderd of er persoonlijke beschermingsmiddelen kunnen worden gebruikt om de blootstelling aan brandharen te voorkomen.

 Download het leaflet