Q-koorts

Q-koorts wordt veroorzaakt door de bacterie Coxiella Burnetii. Deze komt soms bij runderen voor, maar vaker bij kleine herkauwers zoals schapen en geiten. De bacterie wordt uitgescheiden via geboortematerialen, urine, melk en vaginaal vocht. Hij kan dus ook in opgedroogde mest, in stalstof en in ruwe wol zitten. U kunt besmet raken als u stofdeeltjes of waternevel inademt waar de bacterie in zit. Dit kan ook in de naaste omgeving van de stal gebeuren.

Kijk op www.qkoortsinnederland.nl voor de meest recente Q-koortskaart van Nederland.

Meer dan de helft van de mensen met Q-koorts heeft geen klachten. De mensen die wel klachten hebben, hebben vaak griepachtige verschijnselen. Soms verloopt Q-koorts ernstiger. Dan begint Q-koorts met hevige hoofdpijn, hoge koorts, spierpijnen en een ernstige longontsteking met droge hoest en pijn op de borst. De bacterie kan soms een leverontsteking veroorzaken. Deze klachten komen echter ook bij andere ziekten voor; het hoeft dus geen Q-koorts te zijn. Veel mensen die Q-koorts hebben gehad voelen zich daarna nog lange tijd moe en hebben weinig energie.

Naast de acute vorm bestaat er ook een zeldzame chronische vorm van Q-koorts. Deze uit zich meestal in een ontsteking van de hartkleppen. Chronische Q-koorts komt meestal voor bij patiënten met een afweerstoornis en bij hartpatiënten.

Zwangere vrouwen kunnen onder invloed van de ziekte een miskraam krijgen.

Als u bovenstaande klachten heeft, neem dan contact op met uw huisarts. Werkt u op een veebedrijf, geef dat dan aan. Wacht geen week; snel handelen is belangrijk om ernstige klachten te voorkomen.

Als u eenmaal Q-koorts hebt gehad, ook de milde vorm, dan volgt een langdurige bescherming. U kunt opnieuw besmet raken, maar u wordt er niet meer ziek van. Om te weten of u tegen Q-koorts beschermd bent, kunt u een bloedonderzoek laten doen. Dit kunt u aanvragen bij uw huisarts.

Er bestaat een preventief vaccin dat alleen geschikt is voor mensen die nog geen Q-koorts hebben gehad. Dit komt op korte termijn alleen beschikbaar voor mensen met specifieke hart- en vaatziekten; zij lopen namelijk een verhoogd risico op chronische Q-koorts. Valt u onder deze categorie patiënten, overleg dan met uw huisarts.

Als bij u Q-koorts is vastgesteld en u hebt klachten, dan krijgt u een antibioticumkuur. Let wel: ook na Q-koorts kunt u lang last houden van vermoeidheid. Cognitieve gedragstherapie voor mensen met chronische vermoeidheid kan helpen de vermoeidheid te hanteren. Bij de chronische vorm van Q-koorts is vaak jarenlang behandeling met antibiotica nodig.

De ziekte wordt niet van mens op mens overgedragen. Iemand met Q-koorts kan dus gewoon met collega’s, vrienden en gezinsleden omgaan.

Soms ontstaat er wrevel tussen een werkgever en werknemer omdat de vermoeidheid bij Q-koorts lang kan duren en onregelmatig verloopt. Ook in de privésituatie kan dan irritatie ontstaan. De zieke werknemer kan erg onzeker worden over wat hij of zij nog kan. Het is belangrijk dat de bedrijfsarts en de verzekeringsarts van UWV goed op de hoogte zijn van het verloop van Q-koorts en de werknemer hierbij begeleiden. De patïentenorganisatie voor mensen met Q-koorts zet zich in voor de lotgenoten en is te bereiken via www.stichtingquestion.nl. Een richtijn over verzuimbegeleiding van werknemers met Q-koorts wordt begin 2011 verwacht.

Het ministerie van LNV (nu: Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) heeft in samenwerking met LTO Nederland een Factsheet maatregelen Q-Koorts opgesteld. Dit geldt ook voor bedrijven met een publieke functie zoals kinderboerderijen. De maatregelen hierin gaan over vaccinatie van het vee, algemene hygiëne, mestopslag, het vervoer en uitrijden van mest, bezoek en de aflammerperiode. Doel is de verspreiding van Q-koortsbacteriën binnen en vanuit een bedrijf tegen te gaan. In het factsheet wordt onderscheid gemaakt tussen bedrijven zonder Q-koorts, verdachte bedrijven en besmette bedrijven. Het staat op de website van het ministerie van EL&I, voorlopig nog bereikbaar via www.minlnv.nl. Ga via de homepage naar het onderwerp Q-koorts.

Een stagiair jonger dan 18 jaar mag geen werk uitvoeren waarbij hij of zij kan worden blootgesteld aan Q-koorts. Hij of zij mag op een besmet bedrijf dus niet bij het aflammeren zijn, niet melken, niet mesten, niet de mesthoop bewerken, geen mestuitrijden en niet in een potstal werken.

Een stagiaire ouder dan 18 jaar mag wel op een met Q-koorts besmet bedrijf werken. Voorwaarde is wel dat hij of zij geïnformeerd is en voldoende bescherming aangeboden krijgt. Naast Q-koorts zijn er op een bedrijf nog meer ziekten die van dier op mens overdraagbaar zijn. Een stagiair moet zich daarvan bewust zijn, leren hoe blootstelling kan worden voorkomen en leren hygiënisch te werken.

• Verzamel het textiel in een wasmand.
• Was met een totaalwasmiddel bij een temperatuur van 60oC.
• Was op een standaardprogramma met centrifugeren.Gebruik geen verkort wasprogramma.
• Het gebruik van een wasdroger wordt aangeraden.

• U werkt op een geiten- of schapenhouderij waar Q-koorts via tankmelkonderzoek is aangetoond.
• EN u hebt een afweerstoornis door bijvoorbeeld medicijngebruik, een transplantatie, kanker of chronische nierziekte.
• OF u hebt een hartklepafwijking, peacemaker of by-pass.

Laat uw bloed dan testen om te zien of u in het verleden al Q-koorts hebt gehad en daardoor nu tegen Q-koorts bent beschermd. Bent u beschermd dan is er geen probleem en kunt u doorwerken. Bent u niet beschermd, dan is het raadzaam niet meer in het besmette bedrijf te komen.
N.B.: U komt dan wel in aanmerking voor vaccinatie. Overleg hierover met uw huisarts.

De volgende maatregelen beperken het risico voor de loonwerker:

• Draag wegwerpkleding met capuchon, een mond-neuskapje (FFP3 filter), veiligheidsbril en rubberen laarzen. Bij het achterlaten van de kleding het mondkapje als laatste afdoen.
• Leg een hoes over de chauffeursstoel en een doek op de grond van de cabine. Laat deze achter bij vertrek.
• Was vaak de handen met water en zeep. Droog de handen met een papieren handdoek en gooi deze gelijk in de afvalbak.
• Spoel de laarzen in de ontsmettingsbak van het bedrijf.
• Laat de wegwerpkleding, de stoelhoes en het vloermatje achter op het bedrijf.
• Als u een tot twee weken na het bezoek aan dit bedrijf griepachtige klachten krijgt, ga dan naar de huisarts.

Er is een nationaal onderzoeksprogramma gericht op:

I.   het bepalen van de omvang van Q-koorts in Nederland bij mens en dier;

II.  het vinden van risicofactoren en bronnen voor infectie;

III. de evaluatie van interventies zoals het mestbeleid en de vaccinatie van geiten en schapen;

IV. het verbeteren van de voorbereiding op epidemieën en de bestrijding ervan.

Download het Stigas leaflet 'Q-koorts; weet waar je werkt!'

De tekst over Q-koorts op deze website is opgesteld door Stigas en afgestemd met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).
Op deze website vindt u regelmatig actuele informatie over Q-koorts. Kijk ook op www.qkoortsinnederland.nl.