Teken - ziekte van Lyme

Teken lijken op spinnetjes en kunnen erg klein zijn: 1 tot 3 millimeter. Door bloed te zuigen zwelt de teek op tot een donkerrood bolletje. Een volgezogen teek kan een doorsnede van 1 centimeter hebben. De onvolwassen teek, de nimf, is waarschijnlijk de belangrijkste overbrenger van de ziekte van Lyme. Nimfen worden gemakkelijk over het hoofd gezien omdat ze niet groter zijn dan een speldenkop.

Teken komen in heel Nederland voor. Ze leven in hoog gras en in het struikgewas van bossen, duinen, weilanden en heidegebieden. Vooral in struiken en grassen tot ongeveer anderhalve meter. Verder zitten ze op huisdieren, wild, vogels en kadavers. Van daaruit hechten ze zich aan passerende dieren en mensen. Teken zijn er het hele jaar door. Ze worden actief als de temperatuur boven de 8-10 graden Celsius komt. Van maart tot en met oktober worden mensen het meest gebeten.

• Vermijd zo mogelijk dichte begroeiing en struikgewas.
• Let extra op bij het werk met of in de buurt van dieren. Pas op bij het verplaatsen van kadavers; daar kunnen veel teken op zitten.
• Draag tijdens het werk gesloten en huidbedekkende kleding van een lichte kleur. Op een lichte kleur broek ziet u de teek beter. Draag de sokken over de broek.
• Spuit sokken, schoenen en broek eventueel in met een insectenwerend middel dat DEET bevat.
• Smeer de onbedekte huid in met anti-insectenmiddel dat DEET bevat. Lees altijd eerst de gebruiksaanwijzing.

• Draag eventueel geïmpregneerde broeken met permitrine  (verkijgbaar bij gespecialiseerde outdoorzaken).

• Verwijder de teek binnen twintig uur.
• Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid beet, bij voorkeur met een puntige pincet of speciaal tekenpincet. Trek de teek er langzaam uit.  Ontsmet het beetwondje na het verwijderen met 70% alcohol of jodium. 
• Noteer de datum waarop u bent gebeten.
• Houd daarna tot 3 maanden na de tekenbeet de huid rondom de beet in de gaten.
• Krijgt u klachten die doen denken aan de ziekte van Lyme, ga dan naar de huisarts.

De ziekte van Lyme is een infectieziekte, die door de bacterie Borrelia Burgdorferi wordt veroorzaakt. Door een tekenbeet kan die bacterie in het lichaam terechtkomen. De ziekte van Lyme kan worden onderverdeeld in drie stadia:
1. de vroege locale ziekte van Lyme
2. de door het lichaam verspreide ziekte van Lyme
3. de langdurige of chronische ziekte van Lyme
De vroege locale ziekte van Lyme ontstaat ongeveer twee weken na de tekenbeet. Op de plaats van de beet verschijnt dan een rode ring. Als de ziekte niet op tijd wordt behandeld kan deze weken tot maanden later overgaan in het tweede stadium. Kenmerkend voor dit stadium zijn gewrichtsklachten, klachten van de zenuwen (vooral uitval van gezichtszenuwen of pijnklachten in een arm of been) en hartritmestoornissen. In het laatste stadium, dat in twee tot vijf procent van de gevallen voorkomt, kan de ziekte langdurig worden en tot huidaandoeningen leiden.

Tref maatregelen om een beet te voorkomen (zie de aanbevelingen onder 'Hoe verminder ik de kans op een tekenbeet?') Daarnaast zijn regelmatig en goed controleren de sleutelwoorden. Controleer na iedere (werk)dag in het groen uw lichaam op teken. Kijk vooral op warme plekken, zoals de oksels, liezen, bilnaad, knieholten, achter de haargrens en achter de oren.

Het is niet gemakkelijk de ziekte van Lyme vast te stellen omdat de verschijnselen wisselend kunnen zijn. Mogelijke ziekteverschijnselen zijn:

• een rode vlek of ring op de huid die steeds groter wordt
• een grieperig gevoel ontstaat met koorts en spierpijn (bent u de enige in uw omgeving met griep, wees dan op uw hoede.)
• dubbel zien, hangend ooglid, scheef aangezicht
• pijn, krachtsverlies of tintelingen in de ledematen
• gewrichtsklachten

• Heeft u een of meer van deze klachten? Ga dan naar uw huisarts.

Ja, dat kan als de ziekte tijdens het werk is opgelopen. Die kans is aanwezig als u tijdens uw werk in een tekenrijke omgeving verblijft en daar gebeten wordt. Of als u contact heeft met dieren,  zoals aangeschoten wild, die teken bij zich kunnen dragen. Is er risico op een tekenbeet, dan verzorgt de werkgever voorlichting en verschaft hij middelen om gezondheidsschade te voorkomen, zoals beschermende kleding, DEET en een tekenpincet. Het is van belang dat werknemers zich aan de richtlijnen houden en de verstrekte beschermingsmiddelen gebruiken. Meer informatie vindt u op beroepsziekten.nl en Kiza.nl .

Risico’s in kaart
-> Maak een goede risico-inventarisatie en -evaluatie, met een beschrijving van risicogebieden en risicowerkzaamheden. Maak daarna een duidelijk plan van aanpak.

Afspraken
-> Maak een checklist waarop precies staat wie in uw bedrijf waarvoor verantwoordelijk is als het gaat om het voorkomen van tekenbeten. Stel bijvoorbeeld een tekenprotocol op. Een voorbeeld van een tekenprotocol met onder andere een registratie-, meldings- en screeningsformulier vindt u op www.weekvandeteek.nl.
-> Zorg dat iedereen de kleding op de juiste wijze draagt: shirts met lange mouwen en lange broeken. Houd toezicht op het correct dragen van kleding.
-> Laat uw medewerkers aan het eind van de dag hun kleding en lichaam op teken controleren.
-> Laat de medewerkers een teek snel en goed verwijderen en de datum noteren.

Organisatorische maatregelen
-> Vermijd risicovolle werkplekken zo veel als mogelijk is en zet op deze plekken zo min mogelijk mensen in.
-> Plan werkzaamheden zo veel mogelijk in minder risicovolle perioden.
-> Zorg voor een tekenverwijderaar in de EHBO-kist.
-> Was werkkleding bij voorkeur op het bedrijf.
-> Laat uw werknemers bij voorkeur in een caravan of schaftwagen lunchen.

Voorlichting
-> Geef voorlichting aan de werknemers over de risico’s van de teek in de werksituatie. Leg gemaakte afspraken vast.

Persoonlijke beschermingsmiddelen
-> Verstrek beschermende kleding en insectenwerende middelen.
-> Verstrek eventueel geïmpregneerde kleding (verkrijgbaar in gespecialiseerde outdoor-zaken).
-> Onbedekte delen van de huid kunnen worden ingesmeerd met een insectenwerend middel dat DEET bevat. (Lees altijd de gebruiksaanwijzing op de verpakking.)

• -> Volg de aanbevelingen onder ‘Hoe verminder ik de kans op een tekenbeet?'
• -> Volg de voorlichting over tekenbeten.
• -> Meld gebieden met veel teken en/of gebieden waar u veel gebeten wordt bij uw leidinggevende.
• -> Draag werkkleding volgens de gemaakte afspraken.
• -> Zit u tijdens de lunchpauze op de grond? Controleer daarna op teken.
• -> Controleer uw kleding en lichaam aan het eind van de werkdag op teken.
• -> Gebruik een goede tekenverwijderaar en verwijder de teek zo snel mogelijk en op de juiste wijze.
• -> Noteer de datum en de plek van de beet in uw agenda.
• -> Ga bij klachten naar uw huisarts en overleg bij blijvende klachten ook met de bedrijfsarts.

Meer informatie over de teek en de ziekte van Lyme, zie:

www.weekvandeteek.nl

www.natuurkalender.nl

RIVM

KIZA