Teken en de ziekte van Lyme

Teken lijken op spinnetjes en kunnen erg klein zijn, 1 tot 3 millimeter. Door bloed te zuigen zwelt de teek op tot een donkerrood bolletje. Een volgezogen teek kan een doorsnede van 1 centimeter hebben. De onvolwassen vorm van de teek, de nimf, is waarschijnlijk de belangrijkste overbrenger van besmettingen bij de mens. Deze worden gemakkelijk over het hoofd gezien omdat ze niet groter dan een speldenkop zijn.

Besmette teken kunnen in heel Nederland voorkomen. Ze leven in hoog gras en struikgewas van bossen, duinen, weilanden en heidegebieden. Vooral in struiken en grassen tot ongeveer anderhalve meter boven de grond. Van daaruit hechten ze zich aan passerende dieren en mensen. Teken zijn er het hele jaar door. Ze worden actief als de temperatuur boven de 8-10 graden Celsius komt. Werknemers in het groen hebben het meest last van teken van maart tot en met oktober.

• Vermijd zo mogelijk dichte begroeiing en struikgewas.
• Draag tijdens het werk gesloten en huidbedekkende kleding van een lichte kleur. Op een lichte kleur broek ziet u de teek beter. Draag de sokken over de broek.
• Smeer de onbedekte huid in met anti-insectenmiddel.
• Eventueel sokken, schoenen en broek inspuiten met een middel met DEET.
• Eventueel geïmpregneerde broeken met permitrine dragen (verkijgbaar bij gespecialiseerde outdoorzaken)
• Zorg voor een tekenverwijderaar in de EHBO-kist.
• Voor de dames: gebruik bij het plassen in het groen een plastuit (een p-mate), daarmee kunt u staand plassen.

• Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid beet, bij voorkeur met een puntige pincet of speciaal tekenpincet. Trek de teek er langzaam uit en let op dat u de teek niet fijnknijpt. Als er een stukje van de monddelen van de teek in de huid achterblijft, is dat ongevaarlijk. Deze komt er vanzelf weer uit, net als bij een splinter.
  Ontsmet het beetwondje na het verwijderen met 70% alcohol of jodium. 
• Noteer de datum waarop u bent gebeten.
• Houd daarna tot 3 maanden na de tekenbeet de huid rondom de beet in de gaten.

Let op!  Als u tijdens het werk erg veel gebeten wordt, dan wordt het tijd dit serieus aan te pakken, neem dan voldoende maatregelen om de beten te voorkomen.

De ziekte van Lyme is een infectieziekte, die door de bacterie Borrelia Burgdorferi wordt veroorzaakt. Door een tekenbeet kan die bacterie in het lichaam terechtkomen. Na 3 dagen tot 3 maanden, gemiddeld 16 dagen, kan er een rode ring op de huid ontstaan rond de plek van de tekenbeet. Let op: dit gebeurt maar in de helft van alle gevallen. Ook zonder het verschijnen van de rode ring kunt u de ziekte van Lyme krijgen. Andere verschijnselen zijn: een grieperig gevoel met bijvoorbeeld, koorts, hoofdpijn en gewrichtspijn. In een later stadium van de ziekte is er kans op verlamming van gezichtsspieren, heftige pijn aan een arm of been, dubbelzien, krachtsverlies in benen, pijnlijke of gezwollen gewrichten, een neiging tot flauwvallen en hartklachten.

Regelmatig en goed controleren zijn de sleutelwoorden. Het is verstandig om na iedere dag werken uw lichaam goed te controleren op teken. Kijk vooral op warme plekken, zoals oksels, liezen, bilnaad, knieholten, achter de haargrens en achter de oren.

sokken over de broek, lichte kleur broek

Ga naar de huisarts of bedrijfsarts als:

• een rode vlek op de huid ontstaat die steeds groter wordt
• een grieperig gevoel ontstaat met koorts en spierpijn
• u dubbel gaat zien, ooglid blijft hangen of een scheef aangezicht krijgt
• u pijn, krachtsverlies of tintelingen in uw ledematen krijgt 
• u gewrichtsklachten krijgt.

Ja, dat kan als de ziekte in het werk opgelopen is. Die kans is aanwezig als u tijdens uw werk in een tekenrijke omgeving verblijft en daar gebeten wordt, en als u contact heeft met dieren,  zoals aangeschoten wild, die teken bij zich kunnen dragen. Bij risico’s op een tekenbeet zal de werkgever voorlichting verzorgen over de risico’s en middelen verschaffen om gezondheidsschade te voorkomen. Bijvoorbeeld beschermende kleding, DEET en een tekenpincet. Werknemers houden zich aan de richtlijnen en gebruiken de gegeven beschermingsmiddelen. Meer informatie vindt u op beroepsziekten.nl en Kiza.nl .

• Maak een goede risico-inventarisatie en -evaluatie, met een beschrijving van risicogebieden en risicowerkzaamheden. Maak een duidelijk plan van aanpak.
• Maak een checklist waarop precies staat wie in uw bedrijf waarvoor verantwoordelijk is als het gaat om het voorkomen van tekenbeten. Stel bijvoorbeeld een tekenprotocol op. Een voorbeeld van een tekenprotocol met onder andere een, registratie-, meldings- en screeningsformulier vindt u op www.weekvandeteek.nl, onder het kopje ‘werkgever’.
• Geef voorlichting aan de werknemers over de risico’s van de teek in de werksituatie. Leg gemaakte afspraken vast.
• Laat uw medewerkers aan het eind van de dag hun kleding en lichaam op teken controleren.
• Laat de medewerkers een teek snel en goed verwijderen en noteer de datum.

• Houd toezicht op het correct dragen van kleding.
• Plan de werkzaamheden zo veel mogelijk in minder risicovolle perioden.
• Vermijd risicovolle werkplekken zo veel als mogelijk is en zet op deze plekken zo min mogelijk mensen in.
• Zorg dat iedereen de kleding op de juiste wijze draagt: shirts met lange mouwen en lange broeken.
• Houd toezicht op het correct dragen van kleding.

• Verstrek beschermende kleding en insectenwerende middelen.
• Verstrek eventueel geïmpregneerde kleding (verkrijgbaar in gespecialiseerde outdoor-zaken).
• Onbedekte delen van de huid kunnen met een insectenwerend middel (DEET) worden ingesmeerd. (Lees altijd de gebruiksaanwijzing op de verpakking.)
• Zorg voor een tekenverwijderaar.

Ja, dat kan als de ziekte in het werk opgelopen is. Die kans is aanwezig als u tijdens uw werk in een tekenrijke omgeving verblijft en daar gebeten wordt, en als u contact heeft met dieren,  zoals aangeschoten wild, die teken bij zich kunnen dragen. Bij risico’s op een tekenbeet zal de werkgever voorlichting verzorgen over de risico’s en middelen verschaffen om gezondheidsschade te voorkomen. Bijvoorbeeld beschermende kleding, DEET en een tekenpincet. Werknemers houden zich aan de richtlijnen en gebruiken de gegeven beschermingsmiddelen. Meer informatie vindt u op beroepsziekten.nl en Kiza.nl

.

• Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid beet, bij voorkeur met een puntige pincet of speciaal tekenpincet. Trek de teek er langzaam uit en let op dat u de teek niet fijnknijpt. Als er een stukje van de monddelen van de teek in de huid achterblijft, is dat ongevaarlijk. Deze komt er vanzelf weer uit, net als bij een splinter.
• Ontsmet het wondje na het verwijderen van de teek met 70% alcohol, jodiumtinctuur- of zalf.
• Noteer de datum van de beet en de plaats van de beet op het lichaam in de agenda. Zorg dat u deze datum altijd weer terug kan vinden. De huisarts kan deze nodig hebben voor zijn onderzoek.
• Houd daarna tot 3 maanden na de tekenbeet de huid rondom de beet in de gaten.

Meer informatie over de teek en de ziekte van Lyme, zie:

www.weekvandeteek.nl

RIVM

KIZA