Handmatig snoeien

Handmatig snoeien

Goedgekeurd door Sociale Partners
Getoetst door Inspectie SZW

In de boomteelt wordt soms veel snoeiwerk verricht met snoeimessen en -scharen, heggenscharen, bosmaaiers of specifieke snoeiers als bijvoorbeeld de supercut. Arm, schouder en nek worden daarbij intensief gebruikt. Het snoeien kan een belangrijke rol spelen bij het ontstaan van overbelastingsklachten aan schouder, elleboog en pols. Oorzaak: veel dezelfde bewegingen, een grote krachtsinspanning, trillingen of schokken in een koude omgeving.

Ook zijn er veiligheidsrisico's bij aangedreven snoeigereedschap.

 

Wat is de gewenste situatie?

Medewerkers lopen geen gezondheidsklachten en ongevallen op door het snoeiwerk.

Het snoeigereedschap is afgestemd op het snoeiwerk. Het motor- / aangedreven handgereedschap is veilig en wordt conform de gebruikshandleiding gebruikt en onderhouden. 

De medewerkers zijn voldoende deskundig en geïnstrueerd. 

Maatregelen

Mechaniseer het werk waar dat mogelijk is. 

Werk met veilige CE-gemarkeerde machines en gereedschap, inclusief documentatie en gebruikshandleiding.

Zorg dat de machine/ het gereedschap wordt onderhouden en gebruikt zoals omschreven staat in de gebruikshandleiding. 

Zorg dat de kennis en ervaring van de medewerkers is afgestemd op de gevaren van de machine, de werkzaamheden en de omgeving van de werkplek.

Gebruik bij handmatig snoeiwerk bij voorkeur elektrisch aangedreven gereedschap in plaats van benzine aangedreven of pneumatisch gereedschap..

Gebruik bij snoeiwerk de handsnoeischaar alleen kortdurend en incidenteel. Gebruik bij voorkeur een ergonomische handsnoeischaar.

Geef de medewerkers met snoeiwerk een keuze in gereedschappen, die af te stemmen zijn op de takdikte, de maten en de oriëntatie van de hand.

Onderhoud gereedschap, zodat het materiaal optimaal werkt.

Zorg dat taakroulatie vanzelfsprekend is en langdurig eenzijdig werk wordt voorkomen.

Geef een instructie over een bewust afgestemde materiaalkeuze en een gezonde manier van werken.

Stem de snoeigereedschappen af op het werk dat u die dag moet doen.

Controleer voor het werk of de veiligheidsvoorzieningen aanwezig zijn en werken.

Werk volgend de werkinstructies in de gebruikshandleiding en afspraken die in het bedrijf zijn gemaakt. 

Gebruik de voorgeschreven persoonlijke beschermingsmiddelen. 

Als persoonlijke beschermingsmiddelen niet comfortabel zitten, verouderd of defect zijn: bespreek het met de leidinggevende.  

Onderhoud dagelijks het snoeigereedschap en houd het scherp.

Meld defecten direct en werk niet door met defecte of niet goed onderhouden gereedschappen.

Werk alleen met handsnoeigereedschap dat bij uw hand past (grootte, links- of rechtshandig).

Rouleer waar mogelijk om de blootstellingsduur te beperken.

Sla geen pauzes over en neem tussendoor ook minipauzes. (Dit zijn korte pauzes tussendoor waarbij je even van houding wisselt.)

Draag geschikte kleding, houd jezelf en je handen warm.

Toelichting op de maatregelen

Organisatie en voorbereiding

  • Wees alert op mechanisatiemogelijkheden, waardoor handmatig snoeien kan worden voorkomen. Bijvoorbeeld vormknippers.
  • Let bij de aanschaf van aangedreven snoeigereedschap op de mate van trillen en schokken. Gebruik bij voorkeur een elektrische variant. Dit kost minder kracht en geeft minder trillingen en schokken. Voor de keuze van accuheggenscharen of accuaangedreven bosmaaiers zie arbocatalogus hoveniers. Ook bij de snoeischaar is de electrische snoeischaar te verkiezen. De tweede keus zou zijn een pneumatische snoeischaar (met een werkdruk van maximaal 7 bar).Let bij aanschaf ook op het gewicht, de vormgeving, de stand van de bek, de manier van bedienen (trekhendel of drukknop) en het zwaartepunt van het apparaat.
  • Kies pas voor de ergonomische handschaar bijvoorbeeld bijvoorbeeld bij dunne takjes of als er geen aangedreven gereedschap mogelijk is. Beperk het gebruik tot deze situaties.
  • Voer een inventarisatie uit van de voorkomende situaties en bepaal met welke apparaten of handgereedschappen het werk gedaan moet worden. Bepaal bij langdurig eenzijdig werk tevens hoe overbelasting voorkomen kan worden, bijvoorbeeld door voldoende mensen in te zetten of door taken onderling te rouleren (taakroulatie).
  • Controleer regelmatig of afspraken en maatregelen nog effect hebben.
  • Houd rekening met de ontwikkelingen van de techniek. Er wordt veel ontwikkeld om het snoeien te verbeteren en voor de werknemer te verlichten.Voorbeeld 1: Accu's die gebruikt kunnen worden in diverse snoeigereedschappen. Zie arbocatalogus Hoveniers. Voorbeeld 2: Het gebruik van een ergonomische snoeischaar maakt het mogelijk om met een rechte pols te knippen in plaats van een geknikte pols. Dit vraagt circa 15% minder kracht van de spieren of een snoeischaar met een hefboomsysteem, waardoor er 30 % minder kracht nodig is.

Gereedschap, machines en apparaten

  • Houd rekening met een toename van trillingen door slijtage. Spreek af met de leverancier dat de apparaten bij normaal gebruik en onderhoud ook onder afgesproken trillingsniveaus blijven.
  • Pleeg regelmatig onderhoud om een moeizame werking en onnodige kracht van de gereedschappen te voorkomen.
  • Spreek af wie verantwoordelijk is voor het onderhoud en de jaarlijkse inspectie.

Opleiding en instructie

  • Geef een praktijkinstructie over een bewust afgestemde materiaalkeuze, een gezonde manier van werken en de noodzaak van het voorkomen van langdurig eenzijdig werk bijvoorbeeld door het wisselen van taken (taakroulatie) of het wisselen van houdingen (houdingsvariatie).
  • Behandel in de voorlichting de volgende onderwerpen:
    • Leer aan om vooraf in te schatten welke situaties zich voordoen en kies materiaal dat hiervoor het meest geschikt is.
    • Leer de medewerkers op een gezonde manier om te gaan met het elektrische of het pneumatische gereedschap. Neem hierbij ook de toegestane trillingsbelasting mee, omdat er sprake kan zijn van een beperkte blootstellingsduur ten gevolge van de trillingen. Het gewicht, de herhaling van de bewegingen, de gewrichtshoudingen, de duur en de trillingen (of de terugslag) hebben effect op het ontstaan van klachten aan spieren en gewrichten.
    • Leer de medewerkers om bij het hanteren van pneumatisch gereedschap de druk aan te passen en niet zwaarder dan noodzakelijk te nemen (maximaal 7 bar). Leer de medewerkers scharen te kiezen die geschikt zijn voor de grootte van de hand. Op deze manier kan gecontroleerd worden geknipt. Kijk bij handsnoeischaren vooral naar de spreidstand van de handvatten. Er zijn grote en kleine modellen verkrijgbaar. Sommige snoeischaren hebben een greep met instelbare openingswijdte. Houd ook rekening met links- en rechtshandigheid.
    • Geef voorlichting over de werking van de scharen, het effect van de bekgrootte, het knippen voorin de schaar enz.
    • Geef voorlichting over nieuwe ontwikkelingen en nieuw ontwikkelde gereedschappen.
    • Werk in gunstige werkhoudingen: gebruik zonodig een hoogwerker om reiken te voorkomen, waardoor de gewrichten in een goede stand gebruikt kunnen worden.
  • Hang een kaart met instructies in de werkruimte, als geheugensteun voor het werken in goede houdingen.

Persoonlijke beschermingsmiddelen

  • Zorg voor warme handschoenen bij koud weer.

Wat u verder nog moet weten

  • Door WUR (Wageningen Universiteit en Researchcentrum) is onderzoek gedaan naar fysieke belastende factoren en gebruiksaspecten van zeven veel in gebruik zijnde snoeischaren. Er zijn handscharen, pneumatische- en elektrische snoeischaren getest. Zie voor onderzoek naar snoeischaren van de WUR: Onderzoek snoeischaren
  •  Wat je moet weten over het werken met een motor-/ accuheggenschaar.

Inhoudsopgave

Downloads

Leaflet trillingen Download