Hijswerkzaamheden

Hijswerkzaamheden

Grondverzetmachines worden vaak gebruikt voor het verplaatsen van vrijhangende lasten. In dit stuk gaat het over hijswerkzaamheden met onder andere mobiele kranen en autolaadkranen, rupskranen, wielladers en autolaadkranen, die binnen de sector voor (beperkte) hijswerkzaamheden worden gebruikt. Het gaat hier over hijsen met een grondverzetmachine categorie 1, 2 en 3.

Wat is de gewenste situatie?

Hijswerktuigen worden veilig opgesteld en gebruikt, zodat medewerkers niet geraakt worden door machines, materialen of lasten.

De machinist moet voor het hijswerk zijn geschoold of aantoonbaar zijn geïnstrueerd en bij > 10 ton meter in bezit zijn van een certificaat van vakbekwaamheid (hijsbewijs). Dit is afhankelijk van de categorie hijswerk.

Maatregelen

Zorg er voor dat alle hijsmiddelen veilig zijn, geschikt zijn voor de werkzaamheden (CE markering, regelmatige controle, onderhoud en keuring, geschikt voor de werkzaamheden / hijslast).

Zorg dat de kraanboeken en certificaten van de hijskranen op de werkplek aanwezig zijn. Het gaat hier om kranen met een bedrijfslast van meer dan 2 ton.

Werk alleen met die combinaties of uitvoering waarvoor hijstabellen of grafieken aanwezig zijn.

Zorg voor een veilige opstelling.

Regel de communicatie tussen machinisten onderling en machinisten en grondwerkers.

Stel medewerkers op terreinen, waar met anderen wordt samengewerkt, op de hoogte van de voorschriften en afspraken die er zijn gemaakt.

Zorg voor de aanwezigheid van een lastvluchttabel op de machine (EN 474). Hierop moet ook aangegeven zijn onder welke voorwaarden er met een last gereden mag worden.

Zorg voor een lastmomentsignalering. Dit is niet verplicht bij graafmachines met een max. hijslast < 1 ton en max. lastmoment van < 4 ton).

Zorg voor slang- en leidingbreukkleppen op de lastdragende zijde van de hydraulische asblokkeercilinders, stempelcilinders, cilinders van de giek en dozerbladcilinders (als het blad gebruikt wordt voor de afstempeling).

Toelichting op de maatregelen

Organisatie en voorbereiding

  • Maak afspraken met de opdrachtgever of wegbeheerder over het markeren, afzetten of afsluiten van de werkomgeving. Check of passende maatregelen zijn genomen. Kijk op Werken langs de weg.
  • Beoordeel vóór het opstellen van de kraan de ondergrond. Hierbij is de draagkracht belangrijk. Soms (bij een slappe ondergrond) moet de machinist dragline- of stempelschotten plaatsen. Hiermee wordt de druk verdeeld. Voorafgaand aan het werk moet de kraan gecontroleerd worden, de zwenkruimte beoordeeld worden en bepaald worden of de kraan stabiel staat.
  • Beoordeel of bemaling nodig is.
  • Zorg voor voldoende ruimte rond de machine. Voorkom struikelgevaar.
  • Zorg dat er goede afstemming plaats vindt tussen de machinist en de andere werknemers rondom de machine.
  • Houdt rekening met de weersomstandigheden en staak het werk als de weersomstandigheden leiden tot extra risico's zoals sterke wind, ijzel, etc.
Tijdens de hijs- en hefwerkzaamheden mag slechts één persoon aanwijzingen geven aan de machinist. Deze persoon is in het algemeen de hijsbegeleider. De kraanmachinist moet zich er voor uitvoering van de werkzaamheden van vergewissen wie de hijsbegeleider is en alleen zijn aanwijzingen opvolgen. Het geven van aanwijzingen kan op twee manieren plaatsvinden: wanneer de hijsbegeleider zich in het zicht van de machinist bevindt kunnen hand- en armseinen worden toegepast. Als er aanwijzingen moeten worden gegeven buiten het gezichtsveld van de machinist, kan gebruik gemaakt worden van een portofoon en/of een camera.

GEREEDSCHAP, MACHINES EN APPARATEN

Op basis van de hijsfunctie met grondverzetmachines is een driedeling te maken:
1. Grondverzetmachine
2. Grondverzetmachine met beperkte hijsfunctie
3. Grondverzetmachine met hijsfunctie.
ad1. Het hijsen aan een haak (al dan niet vast bevestigd aan de mast) is niet toegestaan.
Ook is het hijsen in het verlengde van de graafwerkzaamheden is niet toegestaan.
ad2. Er moet een SLI (Safe Load Indicator) in de cabine aanwezig zijn. Hijsen is alleen mogelijk in
het verlengde van de graafwerkzaamheden. Grondverzetmachines die ontgravingen maken en
daarop aansluitend leidingwerk in die ontgravingen leggen of ten behoeve van het uitvoeren van
grondverzetwerkzaamheden ondersteuningsschotten plaatsen.
ad3. Deze is volledig inzetbaar als hijskraan volgens het gestelde in de gebruiksaanwijzing. Een
lastmomentbegrenzer (LMB) moet aanwezig te zijn als de last zwaarder weegt dan 1000 kg en/of het lastmoment groter is dan 40.000 Nm.

  • Zorg dat bij beperkt hijsen de hydraulische graafmachine is voorzien van slangbreukventielen.
  • Zorg dat alle machines en arbeidsmiddelen (hijshaken, hijskettingen, hijsbanden, etc.) jaarlijks geïnspecteerd dan wel gekeurd worden. Een hijskraan (en een mobiele kraan van 10 tonmeter of meer) moet eens in de 2 jaar gekeurd worden door een aangewezen instelling. In het tussenliggende jaar kan de keuring door een persoon uitgevoerd worden die beschikt over voldoende kennis en kunde en de nodige keuringsuitrusting. Dat kan een deskundige uit het eigen bedrijf zijn, of een extern deskundige.
  • Uitzondering: grondverzetmachines die ontgravingen maken en daarop aansluitend leidingwerk in die ontgravingen leggen of ten behoeve van het uitvoeren van grondverzetwerkzaamheden ondersteuningsschotten plaatst. Deze en overige machines die voor het hijsen worden gebruikt kunnen jaarlijks door een intern of extern deskundige worden gekeurd, zoals hierboven beschreven. Zie voor meer informatie machineveiligheid algemeen.
  • Controleer de hijsmiddelen voorafgaand aan gebruik en vervang beschadigde middelen tijdig.
  • Inspecteer jaarlijks zelf hijskettingen en haken en leg bevindingen vast.
  • Laat hijskettingen en haken om de vier jaar keuren (onderzoeken en eventueel (her)beproeven) door een onafhankelijke deskundige keurder.
  • Stel aan de hand van de hijstabel vast of de capaciteit van een kraan toereikend is voor de gewenste last en vlucht , maar ook of de giek vrij blijft van obstakels.
  • Zorg dat de machinist weet wat het maximale hijsgewicht is van de hijshaak onder de tiltrotator. Dit mag niet overschreden worden!
  • Bij het kraanboek moet ten minste aanwezig zijn:
    • een gewaarmerkte hijstabel (last-vluchtdiagram);
    • de certificaten van de hijsmiddelen;
    • de certificaten van het kettingwerk;
    • het laatste keuringsrapport van een wettelijke periodieke keuring.

Opleiding en instructie

  • Zorg dat de machinist deskundig is voor de werkzaamheden. De machinist is in het bezit van een deskundigheidsbewijs of is voldoende geïnstrueerd / opgeleid (aantoonbaar) en heeft ervaring opgedaan met het werken met een grondverzetmachine.
  • De machinist moet de Nederlandse taal goed machtig zijn.
  • Zorg dat de instructies uit de gebruikershandleiding van de fabrikant van de betreffende machine worden opgevolgd.
  • Vereiste opleidingen bij hijswerkzaamheden:
    Werkzaamheid Opleiding
    Hijswerkzaamheden < 10 ton meter met werkzaamheden die direct te maken hebben met de grondverzetswerkzaamheden. Instructie zowel theorie als praktijk (aantoonbaar) of deskundigheidsbewijs
    Hijswerkzaamheden < 10 ton meter anders dan de werkzaamheden die direct te maken hebben met de grondverzetswerkzaamheden (dus behalve laden/ lossen, het plaatsen van leidingen in de ontgraving of het (ver)plaatsen van ondersteuningsschotten e.d,) Sterk aanbevolen is het "Beperkt hijsbewijs" (hijsen met grondverzetmachines).
    Hijswerkzaamheden > 10 ton meter. Certificaat van vakbekwaamheid (hijsbewijs).

    Opleidingen bijvoorbeeld via: Cumela, IPC groen, Soma bedrijfsopleidingen of Verticaal Transport Centrum (VTC).

    Er zijn korte basiscursussen beschikbaar voor machinisten, die nog geen of onvoldoende ervaring hebben bij de (beperkte) hijswerkzaamheden die direct betrekking hebben met de grondverzetwerkzaamheden.
    Kies een opleider die ook praktijkopleiding verzorgt.

In de Arbeidsomstandighedenregeling bijlage XIX zijn hand- en armseinen bij hijswerkzaamheden opgenomen.

Hijsen begin
BEGIN
hijsen stop
STOP
hijsen vooruit
VOORUIT
hijsen achteruit
ACHTERUIT
hijsen einde
EINDE
hijsen hijsen
HIJSEN
hijsen naar rechts
NAAR RECHTS
hijsen naar links
NAAR LINKS
hijsen vieren
VIEREN
hijsen gevaar
GEVAAR
hijsen horizontale afstand
HORIZONTALE AFSTAND
hijsen verticale afstand
VERTICALE AFSTAND

PERSOONLIJKE BESCHERMINGSMIDDELEN

De machinist en de grondwerker dragen bij hijswerkzaamheden de volgende persoonlijke beschermingsmiddelen:

  • Signaalkleding
  • Veiligheidsschoenen
  • Veiligheidshelm (grondwerker)
  • Andere persoonlijke beschermingsmiddelen afhankelijk van de situatie.

Zie verder bij persoonlijke beschermingsmiddelen.

Meer informatie