Stigas
Waarom vormt de geelpoothoornaar een gevaar?
De geelpoothoornaar reageert uitermate agressief op visuele en mechanische prikkels. Werkzaamheden die dagelijks voorkomen in de groensector — zoals snoeien, maaien, kettingzagen en bosmaaien — veroorzaken trillingen en geluid die de 'wachters' van het nest direct activeren. Het grootste gevaar schuilt in de verdedigingsreactie:
- Aanval in zwermen: Bij verstoring scheiden hoornaars alarmferomonen af. Dit alarmeert de rest van de kolonie, waarna ze gezamenlijk de aanval inzetten.
- Krachtige steek: De angel is zo krachtig dat deze moeiteloos door dikke werkkleding heen steekt.
- Gif spuiten: Geelpoothoornaars kunnen vloeistof richting de ogen spuiten. Dit kan leiden tot intense pijn, wazig zicht, zwelling en in ernstige gevallen hoornvliesontsteking of zenuwpijn.
Hoe herken je de geelpoothoornaar en het nest?
Om ongelukken te voorkomen, is het belangrijk dat iedereen in het groen de geelpoothoornaar herkent en weet waar nesten zich kunnen bevinden.
- Uiterlijk: De geelpoothoornaar (2,5 tot 3 cm) is iets kleiner dan de inheemse Europese hoornaar. Hij is herkenbaar aan een geheel zwart borststuk, opvallend gele pootuiteinden en een gele band op het achterlijf. (De Europese hoornaar heeft daarentegen een roodbruin borststuk en roodbruine poten).
- Voorjaarsnesten (embryonesten): Vanaf maart/april bouwen koninginnen kleine nestjes ter grootte van een pingpongbal op beschutte plekken, zoals onder een afdak, in een schuurtje, nestkast of heg.
- Zomernesten (secundaire nesten): Vanaf de zomer groeit de kolonie uit tot grote nesten van 40 tot 100 cm breed met duizenden werksters. Deze hangen vaak hoog in boomtoppen (boven de 10 meter), maar worden ook aangetroffen in hagen, struiken, spouwmuren, onder dakranden, gevels en zelfs dicht bij de grond of onder putdeksels.
Hieronder: de geelpoothoornaar (foto: Jean Haxaire/Stichting EIS)
Adviezen voor hoveniers en groenvoorzieners
- Informeer en train medewerkers: Zorg dat iedereen weet hoe je de geelpoothoornaar en nesten herkent. EIS Kenniscentrum Insecten biedt via de EIS Academie gratis e-learnings aan.
- Controleer de werkplek vooraf: Let vóór aanvang van de werkzaamheden op rondvliegende hoornaars, aanhoudend gezoem of een grijze/beige massa in bomen of struiken. Raadpleeg ook Waarneming.nl om te zien of er nesten in de buurt zijn gemeld.
- Houd ruime afstand: Blijf minimaal 3 tot 5 meter verwijderd van een (vermoedelijk) nest. Zet de werkplek zo nodig af zonder het nest te verstoren.
- Sla hoornaars nooit dood: Bij het doden of wegslaan komen alarmstoffen vrij op kleding of huid. Dit maakt de hoornaars agressiever en kan zelfs op een andere plek opnieuw een aanval uitlokken.
- Werk je op hoogte? Borg eerst je valbeveiliging, sla niet om je heen, bescherm je gezicht en nek, en trek je rustig en gecontroleerd terug om beneden zo snel mogelijk beschutting te zoeken.
- Meld de waarneming: Maak op veilige afstand een foto en meld de locatie via Waarneming.nl.
- Laat bestrijding over aan professionals: Probeer nooit zelf een nest te verwijderen. Schakel een professionele bestrijder in die beschikt over speciale beschermingskleding. (De kosten hiervoor worden meestal door de provincie vergoed).
Wat te doen bij een aanval?
Mocht een nest toch per ongeluk verstoord raken en vallen de hoornaars aan:
- Vlucht direct: Dek je gezicht en nek af met je armen, leun voorover en ren snel weg (ruim meer dan 10 meter). Probeer ze niet van je af te slaan.
- Zoek dekking: Ga zo snel mogelijk een auto of gebouw in en sluit direct de deuren en ramen.
- Spring NIET in het water: Hoornaars blijven boven het wateroppervlak vliegen en vallen opnieuw aan zodra je bovenkomt.
- Schakel medische hulp in: Bel bij meerdere steken, een steek in mond of keel, of bij verschijnselen zoals benauwdheid en duizeligheid direct 112.
Meer tips vind je in het artikel van Silvia Hellingman op Nature Today: Hoe voorkom je ongelukken met de geelpoothoornaar? Volg deze tips op.
