Een veiligheidsschoen is geen zaagschoen

Stigas verzamelt al sinds jaar en dag informatie over ongevallen in agrarische en groene sectoren, om ook op die manier in de gaten te houden wat er kan gebeuren en waar mogelijk extra aandacht aan besteed moet worden. Bij het verzamelen vallen soms dingen op en die zetten je aan het denken.

Eind vorig jaar verscheen in het nieuws dat Bram, bekend van B&B Vol Liefde, zwaargewond is geraakt nadat hij tijdens werkzaamheden met een kettingzaag in zijn voet zaagde. Nu de zomer er bijna opzit en het seizoen om te snoeien en te zagen er weer aankomt, wil ik hier toch nog even op terugkomen.

In het interview reageert Bram met een opmerking over zijn schoeisel:
"Volgens Bram zat de zaag net achter de stalen neus van zijn veiligheidsschoen. Dus welke veiligheidsschoenen dan ook, ze hadden niet geholpen. Even voor de wijsneuzen."

Laat ik nou zo’n wijsneus zijn. 
 

Bram beschrijft dat een stalen neus hem bij dit ongeval niet heeft beschermd tegen een kettingzaag. Maar daarmee komen we bij een interessant onderscheid: een veiligheidsschoen is geen zaagschoen. Want een gewone veiligheidsschoen is ontworpen voor risico's zoals:

• vallende voorwerpen
• stoten
• scherpe voorwerpen die door de zool kunnen dringen; 
• uitglijden. 

Een gewone veiligheidsschoen is dus niet ontworpen om te beschermen tegen een draaiende kettingzaag.

Maar er zijn ook zaagschoenen

Voor werkzaamheden met een kettingzaag bestaan zogenaamde zaagschoenen. Deze lijken op gewone veiligheidsschoenen, maar zijn voorzien van materiaal met sterke vezels dat speciaal is ontworpen om bescherming te bieden tegen een draaiende kettingzaag. Wanneer de ketting de schoen raakt, worden de vezels door de ketting meegetrokken, waardoor de ketting sterk wordt afgeremd of vastloopt. Dat betekent niet dat je geen letsel kunt oplopen. Maar het kan wel het verschil maken tussen zeer ernstig en minder ernstig letsel.

Hadden zaagschoenen dit ongeval voorkomen?

Dat weten we niet. We kennen de precieze omstandigheden van het ongeval niet en weten dus ook niet of zaagschoenen in deze situatie het letsel hadden kunnen voorkomen of beperken. 
Wat we wél weten, is dat een gewone veiligheidsschoen en een zaagschoen voor verschillende risico's zijn ontworpen. Een stalen neus beschermt tegen bijvoorbeeld vallende of stotende voorwerpen, maar is geen bescherming tegen een draaiende zaagketting. Daar zit precies de les in. Het is niet voldoende om te weten dát je persoonlijke beschermingsmiddelen moet dragen. Je moet ook weten of ze geschikt zijn voor het risico waartegen je bescherming zoekt.

Een zaagschoen is dus geen gewone veiligheidsschoen. Hij is specifiek ontwikkeld voor het risico van een draaiende zaagketting.

Wat kunnen we ervan leren?

We hebben de neiging om persoonlijke beschermingsmiddelen op één hoop te gooien.

• Een helm is een helm.
• Een handschoen is een handschoen.
• Een veiligheidsschoen is een veiligheidsschoen.

Maar zo werkt het niet. Er zijn allerlei verschillende helmen, handschoenen en schoenen, soms speciaal ontwikkeld voor één bepaald risico. Persoonlijke beschermingsmiddelen beschermen alleen tegen de risico's waarvoor ze zijn ontworpen. En dan moet je ze natuurlijk ook gebruiken en onderhouden volgens de voorschriften van de fabrikant.

Bijvoorbeeld: een zaagschoen die in aanraking is geweest met een draaiende ketting kan beschadigd zijn. De zaagwerende vezels kunnen zijn doorgesneden of uit de schoen zijn getrokken, zelfs als er op het blote oog niets aan de hand is. Na contact met een draaiende ketting moet de schoen daarom volgens de voorschriften van de fabrikant worden beoordeeld en zo nodig worden vervangen..

Wie met een kettingzaag werkt, heeft dus geen gewone veiligheidsschoenen nodig, maar persoonlijke beschermingsmiddelen die specifiek geschikt zijn voor zaagwerkzaamheden: zaagschoenen, een zaagbroek, passende handschoenen en een helm met gelaatsbescherming.

En jij?

• Gebruik jij een kettingzaag weleens "voor een klein klusje"? Trek je dan gewone veiligheidsschoenen aan? Of kies je voor zaagschoenen?
• Controleer je of je persoonlijke beschermingsmiddelen geschikt zijn voor de werkzaamheden die je gaat uitvoeren?
• Onderhoud je je persoonlijke beschermingsmiddelen goed?
• En vervang je ze op tijd, voordat ze onvoldoende bescherming bieden?

Een kettingzaag is meedogenloos. Gelukkig geldt dat niet voor de techniek die is ontwikkeld om mensen ertegen te beschermen. Maar dan moet je wel de juiste bescherming gebruiken.

Een stalen neus is bedoeld om je tenen te beschermen tegen een vallend voorwerp. Niet tegen een draaiende kettingzaag. Dat verschil lijkt misschien klein.

Tot het moment waarop je het verschil nodig hebt.

En wil je weten hoe het nu met Bram is, dan moet jezelf maar even googlen.

Vragen?

Kijk voor meer informatie in de arbocatalogus hoveniers.
Heb je verder nog vragen of wil je tips over een ander onderwerp? Neem contact op met Peter Tamsma.