Bomen vellen en snoeien

Peter Tamsma

Manager preventieadvies

Stigas verzamelt al sinds jaar en dag informatie over ongevallen in agrarische en groene sectoren, om ook op die manier in de gaten te houden wat er kan gebeuren en waar mogelijk extra aandacht aan besteed moet worden. Bij het verzamelen vallen soms dingen op en die zetten je aan het denken.

Onlangs mocht ik meewerken aan een item van Omroep Gelderland over werken in de boomverzorging. Als je dan in de week erna direct al twee ongevallen tegenkomt waarbij mensen gewond zijn geraakt, dan is het dus niet overbodig geweest dat we daar aandacht aan hebben besteed.

Over de twee recente ongevallen zal ik geen oordeel vellen. Ik was er niet bij en we hebben ze ook niet onderzocht. Als voorbereiding op het item ben ik nog eens door de ongevallen heen gelopen die ik de afgelopen twee jaar heb verzameld waarbij slachtoffers zijn gevallen tijdens het vellen of snoeien van bomen. In totaal waren dat ruim honderd incidenten in Nederland en de ons omringende landen. Daarbij vielen een aantal dingen op:

In meer dan de helft van de gevallen kwam het slachtoffer onder een omvallende boom terecht. Vaak betreft het dan een dodelijk ongeval.
Regelmatig komt het slachtoffer onder een andere boom terecht, die met de te vellen boom meevalt of die tegen de te vellen boom aanleunt en daardoor zijn steun verliest.
Naast hele bomen komen slachtoffers ook onder zware takken terecht.
Vooral in het buitenland valt op dat het vaak niet professionals of niet goedopgeleide personen zijn die bomen vellen, waarschijnlijk agrariërs die óók nog een stuk bos beheren.
Opvallend is dat je vaak leest dat vader en zoon samen een boom gingen omzagen en dat één van beiden onder de boom terechtkwam.
Ook in Nederland zie je ongevallen waarbij de boer even de kettingzaag uit de schuur pakt om een boom op het erf te verwijderen of te snoeien.
Buitenstaanders denken vaak dat kettingzagen het gevaarlijkst zijn – en dat zijn ze ook –, maar ernstige ongevallen met kettingzagen halen niet vaak het nieuws. En als dat wél gebeurt, is de oorzaak meestal een terugslaand zaagblad (kickback).
Gebrek aan communicatie speelt regelmatig een rol: de man in de boom of in de hoogwerker zaagt een tak af terwijl de grondwerker net hout aan het weghalen is om te versnipperen.
Gelukkig is Nederland vlak, want in de ons omringende landen vallen ook slachtoffers doordat geveld hout gaat rollen of doordat trekkers en andere voertuigen uit zichzelf gaan bewegen op hellingen.

Moraal van het verhaal

Een boom omzagen kan iedereen. Maar een boom veilig omzagen of snoeien is een vak.
Denk dus niet: “Ik heb een kettingzaag, ik doe dit wel even.” Een boom kan onder spanning staan of van binnen rot zijn en daardoor onverwacht breken, wegzwiepen of de verkeerde kant opvallen. Als je onder een boom terechtkomt, helpt geen enkele helm of andere persoonlijke beschermingsmiddel meer.
Zorg er daarom voor dat je dit soort werkzaamheden altijd met z’n tweeën doet, zodat er iemand alarm kan slaan als er iets misgaat.
En bedenk: Nederland is dan wel vlak, maar her en der hebben zelfs wij kleine maar steile hellinkjes.